The current Bet365 opening offer for new customers is market-leading Open Account Offer Bet365 Make a deposit of £10-£200 and then enter the 10-digit bonus code You can get a free bet right now when you open an account.

Bozkırın Tanıtım Yazısı

COĞRAFİ KONUM
BOZKIRIN BEŞERİ COĞRAFYASI 
 
       Dört tarafı dağlarla çevrili olan bozkır ilçesi, yaklaşık 8 km2 alandaki Çarşamba Çayı’nın açtığı bir vadide kurulmuştur. Bu vadi bölgedeki diğer vadilerden hemen hemen farksız bir durumdadır. Ulaşımı sağlayan yollar kıvrımlı derin boğazlar boyunca uzanarak bu vadileri birbirine bağlar. Yaz aylarında kuruyacak olan tek bir akarsu ve bir çok kuyu, vadiye yayılmış yetersiz durumdaki bağlar ve bahçelerin sulanması için gerekli suyu sağlar.
 
       Bozkır bir yönetim merkezidir. Bir ilçe merkezi olarak 1923 km2 lik bir alan içinde 50 köyü ve 10 kasabası vardır. 2000 yılında yapılan sayıma göre 10700 ilçe merkezinde olmak üzere 85678 kişilik kırsal-kentsel karma bir nüfusu kaplar.
 
       Bozkır sadece bir yönetim merkezi değil , aynı zamanda da bir ekonomik merkezdir. İçindeki 270 civarındaki perakende satış dükkanlarına ek olarak cumaları kurulan canlı bir haftalık pazarı vardır. Bir ticari, bir de meskun Bozkır vardır. Mekan özel ve genel olarak ikiye ayrılmıştır. İlçenin ortasındaki sıkışık bir merkezde toplanan ticari, dinsel, ulaşım, eğitim, sağlık, askeri ve idari fonksiyonlara ayrılmış alanlar, mekan toplum davranışı ve değerleri bakımından dışa doğru uzanan iskan sahalarından veya mahallelerden belirli bir şekilde farklıdır.
 
       Bozkır nüfusunun büyük çoğunluğu yaşamını ve gelirini tarımdan sağlayan bir büyük köy veya tarımsal bir kasaba değildir. İçerisinde, esnaf, tacir, yerli ve yabancı halktan memurların sadece bir yan gelir kaynağı olarak tarımla uğraştığı temelde bir hizmet merkezidir. Mal ve hizmetlerin sağlanmasıyla uğraşan bozkırlıların esas gelir kaynağı büyük ölçüde kırsal tüketim alanına dayanmaktadır. Bu tüketim alanı ise gelirine esas olarak elma ve hububat üretiminden sağlar.
 
 1-OVALIK KISMI:
 
       İlçenin birinci , aşağı yukarı tekdüzen alt bölgesi bir ova ve buradaki yerleşmelerden oluşur. Burada genelde buğday ve nohut tarımı yapılmaktadır. Bozkır’ın tahıl ambarı burasıdır diyebiliriz. İlçenin en büyük kırsal yerleşmeleri burada toplanmıştır. Oldukça iyi bir yol sistemi ovadaki yerleşim birimlerini birbirine ve Bozkır ilçe merkezine bağlar.
 
2-BOZKIR’I İÇİNE ALAN YÜKSEK VADİ
       
       İlçenin ikinci alt bölgesi olan Çarşamba Vadisinde, çayın yukarı çığırından itibaren Karacahisar, Sorkun, Dere Kasabası, Çağlayan Kasabası, Bozkır İlçe Merkezi , Yolören ve Çarşamba Çayı’nın Beyşehir’den gelen bir kanalla birleştiği yerde Pınarcık Köyü vardır. Güneybatı – Kuzeydoğu yönünde uzanan Çarşamba Vadisi ilçenin toplam nüfusunun %30’unu , kırsal nüfusun %20’sini , kentsel nüfusun ise tamamını barındırır.
 
       Vadi’nin tarımsal durumu ovalık kısımdan farklıdır. Burada hububat tarımı yapılmaz. Pek az miktarda sulamaya dayalı olmayan sebze tarımı yapılır. Çarşamba çayının doğduğu başlangıç coğrafyasında kurulu üç kasaba olan Sorkun-Dere ve Çağlayan bölgesinin  Akseki-Manavgat yörelerine yakınlığı sebebiyle, bu yörelerde yetiştirilen susam bitkisinden çıkarılan hammadde bu üç kasabada uzun yılar boyunca Çarşamba çayı kenarında kurulu değirmenlere getirilerek, ülkemizde Bozkır tahini olarak yer edinmiş tahin üretimi devam etmektedir. Günümüzde teknolojiye bağlı olarak bu değirmenler modernize edilerek  İlçenin lokomotifi durumunda güçlü bir üretim ve sanayi sektörü halinde ülke ekonomisine ve istihdama büyük katkı sağlamaktadır.
 
3-İLÇENİN DAĞLIK YÖRESİ:
 
       Üçüncü alt bölge ilçenin dağlık yöresidir. Dağınık mahallelerden oluşan ‘’dağ köyleri’’ küçük dik yamaçlarla vadilerde de kurulmuştur. Dağ köylüleri ilçe nüfusunun %50’sini kırsal nüfusun ise %70’ini meydana getirirler. Yegane ekilebilir topraklar, temizlenmiş yamaçlar ve dere boylarıdır. Dağ köylülerinin gelir kaynakları, hayvancılık, hububatçılık, nakliyecilik, bağcılık, elmacılık ve son yıllarda arıcılık gelmektedir.
 
 
 
 3-EKONOMİK DURUM
 
             Bozkır İlçesi, yüzey şekilleri ve bitki örtüsü vb. nedenlerle iki bölümde mütalaa edilmiş ve tarih boyunca halk dilinde yazı kolu (Ahırlı ve Yalıhüyük ilçesi tarafı) Dağ kolu (Toros dağları arasında kalan yerleşim yerleri) olarak isimlendirilmiştir. Türkiye’nin idari yapısında yapılan değişikliklerle ve yeni ilçenin açılması sonucu Bozkır: dağ kolu dediğimiz ekim ve dikim alanına kısıtlı bölgeden ibaret kalmıştır. Bu yazı tarih boyunca Hadim’i büçak yerleşim yeri de dahil Toros yaylaları ve civar ilçeleri Pazar yeri (Alış veriş merkezi ) durumundadır. Yolların ve ulaşımın gelişmesi sosyal ve politik nedenlerle yol güzergahının değişmesi ilçemizi Pazar yeri olma özelliğinden uzaklaştırmıştır.
 
            Akseki yol çalışması “bu yarışta bizde varız “,“Akdeniz’e En Kısa Yol Bozkırdan Geçer” fikrimizin sembolü olacaktır.
 
            Kısacası Bozkır Ticaret demektir. Bozkır yöresi insanının bunun dışında ne ekip dikecek arazisi vardır, ne de insanının çalışacağı fabrikaları vardır.          
Bozkır ilçesi ve köyleri tarih boyunca işsizlik nedeni ile göç vermektedir.Elma, erik, kiraz ve kayısı ticareti Türkiye genelinde Iğdır’dan İzmir ve İstanbul hallerine ( meyve halleri) kadar Bozkır tüccar ve işçilerin emeğiyle gelir.
 
       İlçe merkezinde 28.000 nüfuslu bu ilçe merkezinde bulunması mümkün olmayan binlerce dükkan vardır.Bozkır’ın Cuma pazarı Bozkır ticaretinin canlı örneğidir..
Büyük bir filo yu andıran nakliyecilik ve ulaşım da Bozkır’ın geçim  kaynaklarından biridir.
Tahin değirmenleri  ve bugün Bozkır sınırları dışına taşan tahin ticareti ve üretimi Dere ve Sorkun Kasabalarının başlıca geçim kaynağıdır.
 
       Bozkırın ekonomisinde gerçek anlamda önemi olan, iş atölyeleri ,küçük üretim merkezlerinin temeli atılmış ve devamı için özel ve resmi kuruluşlara gerekli kolaylıklar sağlanmaktadır.
 
       İlçemiz bu kısıtlı imkanlar içinde eğitime büyük önem vermekte ortaöğretim eğitim ve öğretim kuruluşları yanında Selçuk üniversitesi yüksek okulu öğrencileri yurt işine de önem vermektedir.
 
İlçemizin toplam yüzölçümü 194970 Hektardır.İlçenin yüzölçümünün tarım yönünden dağılımı aşağıdaki gibidir.
 
a ) Tarla Arazisi                :    9.970 Hektar
b ) Bağ-Bahçe                :  10.000 Hektar
c ) Mer’a ve Orman        : 100.000.Hektar
d )Kulanım dışı arazi        :   14.000.Hektar
 
İlçemizin 2004 yılı Meyve üretim sahaları
 
Meyveler                       Kapladığı Alan
Armut                                   400  Dekar
Elma                                20.000  Dekar
Erik                                      600   Dekar
Kiraz                                 2.160  Dekar
Üzüm sofralık                 21.250  Dekar
Üzüm Kurutmalık                 650  Dekar
 
 
 
 
 
İlçemizin 2004 yılı Tarla ürünleri üretim sahaları
 
 
Ürünler                              Kapladığı Alan
Buğday                                 25.800.Dekar
Arpa                                       1.880.Dekar
Nohut                                        650.Dekar
 
 
 
İlçemizin genel tarım arazisi içerisinde meyve bağ ve bahçelerin yeri ve önemi büyüktür.Dağlık kesimlerde arıcılık ve bağcılık yapılmaktadır.Arıcılık yapan aileler kışın kolonilerini Muğla-Aydın ve Antalya ya götürmekte,İlkbahar da ilçeye geri dönmektedirler.Son tespitlere göre 2500 civarında fenni kovan ve 150 adet civarında iptidai arı kovanı bulunmaktadır.Ortalama 50 ton bal üretimi yapılmaktadır.
 
       İlçemizde meyvecilik olarak özellikle elma ve kiraz üretimi önemli yer tutmaktadır.Amasya-Golden-Starking-İngiliz vs cinslerinde 250.000 adet civarında meyve veren çeşitli yaşta elma ağacı mevcut olup yılda ortalama 30.000-40.000 bin ton elma üretilmektedir.Üretilen elmanın 8.000-10.000 ton civarında olan kısmı meyve suyu fabrikalarının İlçemizde kurmuş olduğu alım merkezlerince alınmakta geri kalan kısmının %30’ u ihracat firmalarına, kalan kısmı ise Ankara, İstanbul, Hatay, Mersin ve Konya hallerinde satılmaktadır.
            1000 ton civarında da kiraz üretimi sağlanmaktadır. Çiftçilerimiz meyveciliğin geliştirilmesi ve daha ileriye götürülmesi amacı ile her yıl İl Özel İdare destekli ucuza fidan temin edilmekte, bu da mevcut tarım arazileri içerisindeki meyve bahçelerinin oranını her yıl arttırmaktadır.
            İlçemizin ekonomik kaynaklarının temelini oluşturan tarımsal faaliyetlerden biride hayvancılıktır. İlçemizde 13.100 adet küpeli büyükbaş, 20.000 adet civarında küçükbaş hayvan bulunmaktadır.  
 
 
 
 4-ULAŞIM
           
        Bozkır ilçesi, Konya yol güzergahı üzerinde bulunan Sarıoğlan Kasabası yol güzergahıyla Hadim ilçesine ve Güneysınır ilçesine karayolu ağıyla bağlıdır. Bu Güneysınır ilçe yolu, ilçemizi Karaman, Niğde, Aksaray ve iç Anadolu’ya en kısa geçiş yoludur. Yapımı devan eden Akseki yolu tamamlandığında ilçemizin sosyal, ekonomik ve kültürel alanlarında kalkınmasına etkili olacağı ve Bozkır’ın çıkmaz sokak olmaktan kurtulacağına inanmaktayız. Güneyde Üçpınar Kasabası üzerinde bir karayolu ağı da Hadim ve Taşkent ilçeleri ile ulaşımı sağlanmaktadır. Batıda Seydişehir karayolu, Seydişehir, Beyşehir ilçeleri ve Isparta ili bağlantımızı sağlamaktadır. Kuzeyde Akören ilçesi ile olan bağlantımız da karayolları yol ağında olup 3/2 si asfaltlanmıştır.
 
Şehirlerarası ulaşım; Hacılar, yiğit seyehat, Kontur ve Metro Firmaları tarafından sağlanmaktadır.
 
       Kontur ve Metro firması düzenli olarak her gün Ankara İstanbul İzmir seferleri, Hacılar ve Yiğit Seyahat firması Konya iline günlük her yarım saatte bir seferler düzenlemektedir, Ayrıca komşu ilçe seydişehir ' e de saat başı dolmuş seferleri mevcuttur. Antalya, Manavgat Alanya merkezlerine de seferler düzenlenmektedir.
 
 
 5-KÜLTÜR VE TURİZM
    
       Folklor
           
       Tarih boyunca Bozkır Folkloru Türküleri sanat kolları ve Kaşık Ekibi ile kendisini Türkiye’ ye kabul ettirmiş olup ünü ülkemiz sınırları dışına taşmıştır.
           
       Yöresel sanatçıları ve Yöresel Türküleri Ulusal Tv ve Radyolarda her zaman yerini almıştır. İlçemiz Kaşık Ekibi çeşitli Festival ve Yarışmalar da birçok ödül kazanmıştır.  

    

Gelenek ve Görenekler

 

 

            BOZKIRDA KULLANILAN LEHÇE VE AĞIZLAR

 

Aarı (Añarı) :Boyunca, hizasınca, takip ederek
Aba :AblaAğa :Ağabey
Aba :Abla
Ana :Anne
Abdıl :Avlu
Absab :Çamaşır
Acans :Ajans, haber.
Accık :Azıcık.
Ağa :Ağabey.
Ağı :Zehir
Ağşam :Akşam.
Ahmat :Ahmet
Alettirik :Elektrik.
Alı :Ali
Alıç :Yabani elma
Alık :Merkebin üstüne atılan paçavra.
Allehem :Galiba, herhalde.
Allengirli :Gösterişli, dolaşık anlamlarında kullanılır.
Alma :Elma.
Ana :Anne.
Anamil :Annemgil.
Angışmak :Tırmanmak.
Annaç :Karşımda, yamacımda.
Arık :Küçük su yolu.
Armıt :Armut.
Aş :Yemek
Aşna :Haşarı, yaramaz.
Aspap, asbap :Elbise.
Atgı :1-Kaşkol, 2-Harman aleti.
Avar :Sebzelik.
Avgas :Suyun önüne çekilen küçük set.
Aydaş :Zayıf kalmış, gelişmemiş.
Baç :Hayvan pazarında Belediyece hayvan alım satımlarındaki vergi.
Babıç :Ayakkabı
Babamil :Babamgil
Badılcan :Patlıcan
Bağırtlak :Boyuna, bağıra dolanan böz örtü.
Bahalı :Pahalı
Baklavu :Baklava.
Bangga :Banka
Barı :Yığılma, bir yüzeyde birikme.
Barnak :Parmak.
Basındık :Bastık
Batırık :Bulgur veya düğüden yapılan mahalli bir yemek türü.
Batma :Çeşmelerin önündeki küçük havuz
Batman :Eskiden, iki-sekiz okka arasında değişen ağırlıklara verilen
Ağırlık ölçüsü birimidir. (1 Okka = 1.283 gram)
Bazar :Pazar
Baba :Baba
Bacanak :Bir evin damatları
Baldız :Gelinin kız kardeşi
Böyüğana :Büyükanne
Bayam :Badem
Beğensimemek :Beğenmemek.
Belik, Belinik :Bölünük, bölünmüş.
Beneğarı üne göre daha iyi.
Beketmek :Kapatmak (tencere, çömlek gibi şeyleri.)
Beldenat işli harman aleti.
Beze :Yufka açmak için hamurdan koparılan yumurta büyüklüğündeki parça.
Bicama :Pijama.
Bicik :Göğüs, meme
Bidik,bittik :Mayalı ekmek.
Birki :Sanki.
Birerleş :Birlikte, yardımlaşarak.
Bistancık :Kertenkele yavrusu
Bişek :Yayık aleti.
Bişi :Tavada yapılan hamur kabartması.
Bişirgeç :Ekmeği sac üstünde çevirmeye yarayan ağaçtan alet.
Bitik :Pekmezin kristalleşmiş hali
Boduç :Orta boyla su testisi.
Bohca :Köy ihtiyar heyetinin köylüden aldığı bir çeşit vergi adı.
Boranı :Pancar ve kabaktan yapılan yemek.
Böcü :Böcek.
Böğelek :Meyve ağaçlarında görülen bir hastalık türü.
Böğet :Set, barikat
Böğün :Bugün.
Böyrek :1-Börek 2-Böbrek anlamlarında kullanılmaktadır.
Böyü :Akrep
Böyüğana :Büyükanne.
Bula işi piliç
Bullar :Buralar.
Buñ :Sıkıntı, darlık.
Bungar ınar
Buturak :Dikenli bir bitki tohumu.
Buzavu :Buzağı.
Büber :Biber
Bülüç :Piliç.
Bürlü :1-Bütünce, 2-Örtülü.
Canavar :Dar anlamda kurt
Cevüz :Ceviz
Cerge :İlkel çadır. Cice :Abla
Çelebi :Gelinin kocasının erkek kardeşi.
Cezir :Havuç
Cıbıl :Zayıf
Cığa :Süslü gelin başı
Cıplanmak :Soyunmak.
Cırcır :1-Fermuar 2-Patoz anlamlarında kullanılmaktadır.
Cırcavuk :Salatası yapılan, yenebilen lezzetli bir ot.
Cice :Abla.
Cibilliyet :Soy, nesep.
Cidav :Kavga.
Civan :Delikanlı, yiğit
Combarlak :Takla atmak.
Cozuttu :Şaşırttı, dağıttı
Cumağı, cumayı :Cuma.
Cürbüzük :Mızmız, sıska
Çabaltı :Gayret göstermek
Çalağan, Çalağan otu :Zehirleyen, taze iken zehirli olan yabani bir bitki adı.
Çalgarağı :Ekini çabuk biçmek için kullanılan bir tür büyük orak.
Çalmak :1-Çalmak 2-Zehirlemek anlamlarında kullanılır.
Çamır :Çamur
Çamış :Huysuz at, katır veya eşek.
Çapıt :Bez, paçavra
Çatalçöp :Kuş lastiği.
Çebiç :Keçi ile oğlak arası.
Çemkirmek :Bağırarak, haykırarak konuşmak, havlamak.
Çıkla :Saf, sadece, tek anlamlarında.
Çimmek :Yıkanmak, yüzmek, banyo yapmak.
Çleng :Çatının damın saçağı.
Çınggıl :Küçük üzüm taneleri.
Çıtlık (çırtlık veya cırtlık) :Çitlenbiğin meyvesi.
Çilte :Minder.
Çizi :Sebze ekilmiş küçük parçalar.
Çölte :İki ağızlı küçük kazma.
Çömmek :Çömelmek, oturmak.
Çötüre :Ağzı açık, su içilecek kap.
Çükür :Kazma aleti. Dede :Dede
Dayı :Dayı.(Annenin erkek kardeşi)
Diyze :Teyze
Dağan :Yayığın kurulduğu ağaç.
Dağar :Büyük küp.
Dahana :İşte, orada.
Dakım :1-Ağızlık (sigara içmede kullanılan) 2-Takım
Dastar :Başörtüsü.
Daş :Taş
Dayak :1-Merdiven 2-Tutanak.
Dene :Tane.
Desti :Testi.
Deşdiksire eştikçe
Dığan :Toprak kap.
Dıkı, dıkıcık :Biraz, birazcık
Dırendiz :Gergin tutmak
Dibek :Buğday dövülen içi oyulu taş.
Dirhem :Eskiden kullanılan bir ağırlık ölçüsü birimidir. Okkanın (1.283
gram ağılığındaki değere 1 okka denilirdi.) dört yüzde biri olan
3.25 grama 1 dirhem adı verilirdi.
Diğdel :Zayıf.
Diğverin :Deyiverin
Direzi :Zorlanan, zorlanmış
Diynek eğnek.
Diyze :Teyze.
Dizek :Balıkların dizildiği ağaç dalı.
Dokdur :Doktor, hekim.
Dolak :Ayaktan dize kadar sarılan yün kumaş parçası.
Döşşek :Yer yatağı.
Duzlugara :Nohudun su içinde ıslatılıp, şişinceye kadar bekletilmesi ile süzülerek tuzlanması ve kavrulması sonunda elde edilen yiyeceğe verilen isimdir.
Dörpü :Törpü, eğe aleti.
Düğe işi dana.
Düğen üven ya da döven.
Düggan ükkân
Düğüşşü :Gelinin yanında dolanan kadınlar.
Dünek :Tünek
Dürü :Erkek tarafından kız evine gönderilen hediye
Ebe :Büyükanne. Ebe :Büyükanne
Elti :Bir evin gelinleri
Emmi :Amca (Babanın erkek kardeşi)
Eğerçi (Eñerciğime) :Eğer ki,
Eğişmeç :Kirman
Ehliz :Uysal, söz dinleyen.
Eksıranı :Hamur kesmeye ve sıyırmaya yarayan keski aleti.
Ekşigara :Bir üzüm çeşidi.
El :1-Organ 2-Havaneli.
Elcek :1-Eldiven 2-Değirmenin taşının oynamamasını sağlayan tahta.
Ele!-Elh :Şaşırma, hayret anında söylenen söz.
Elganem (Elgama) :Çaresiz, bir iş becermekten aciz
Ellehem :Herhalde
Elevetsiz :Beceriksiz
Ember :Ucu çivili sopa.
Eşki :1-Ekşi 2-Salça
Eteñli :Geniş, enli.
Evedi :Acele, hemen.
Evtiklemek :Telaşa kapılmak
Ezen :Ezan.
Falaka :Çift sürerken hayvanların bağlandığı yer.
Fakır :Fakir
Fer :Işık.
Firik :Erkek piliç
Fişne :Vişne
Furun :Fırın.
Gaba :Kaba. Gardeş :Kardeş
Gayın :Gelinin erkek kardeşi
Gayınna :Kaynana.
Gaynata :Kayınbaba
Gelin :Gelin
Gız gardeş :Kız kardeş
Görümce :Gelinin kocasının kız kardeşi.
Gelin :Gelin
Güyeği, göğeyi :Güvey,damat
Gabaağaç :Meşe ağacına verilen isim.
Gabık :Kabuk
Gabırga :Kaburga
Gabış :Boynuzu olmayan keçiye verilen isim.
Galgımak :Zıplamak, hoplamak.
Galle :Haşlanmış pancar
Ganglı :Kağnı
Gaplangabağı :Kaplumbağa
Garağasbennek :Göz göre göre
Garamık :Bir çeşit dikenli çalı.
Gartınık :Kart, yaşlı
Gasaltmak :Oturtmak, yüceltmek
Gastan, gastancık :Mahsustan, rol icabı.
Gatleyen veya gatiyyen :Kat’ iyyen
Gavenez :Domates
Gavut :Öğütülmüş nohut, leblebi, dağ armut kurusu, mısır
Gayın :Gelinin erkek kardeşi.
Gayfe :Kahve.
Gayınna :Kaynana.
Gaynata :Kayınbaba
Gaysi :Kayısı
Gazangaşağı :Kurbağa yavrusu.
Gazannık :Çamaşır yıkanılan yer.
Gedebot :Suyun istenilen yöne akması için çekilen set.
Gedil :Kıldan yapılmış büyük çuval
Genğez, genez :Meğer ki
Gesi, geysü, geysi, gevüsü :Arefeden bir gün önceki gün
Gezente :Çok gezen, dolaşan
Gılime :Bağ çubuğu
Gırpık :Halı ilmeğinin fazlalığı
Gıy :Kadınların birbirlerine isimlerini anmadan seslenme şekli.
Gice :Gece
Gicimik :Dilde ekşi ve tuzlu tat bırakma anlamında.
Gilik :Keçi ve koyun dışkısından çıkan tanelere verilen isim.
Gilime :Üzüm sürgünü, filizi, asma
Gilar :Kiler
Gireği :Pazar (gün)
Gireğirtesi :Pazartesi
Goğlaşmak :Dedikodu yapmak
Goğuşmak :Sığırın çiftleşmesi
Golang :Kalın kıl ip.
Gonculuz :İnsanın uyurken üzerine çöken manevi ağırlık.
Gongşu :Komşu
Gopuk :Berduş, serseri
Gosa :Ekin biçmeye yarayan alet
Goyak :Vadi
Gozak :Kozalak
Göde :Normallerine göre büyük olup, eti yenilebilen, meşe pelidini çok seven bir güvercin çeşidi. (Yabani dağ güvercini)
Göğene :Gökyüzü
Göğerme :1-Çürüme 2-Olma
Gök :Olmamış, ham
Görümlük :Görme payı, müjde
Gözer :Kalburun büyüğü
Gumpir :Patates
Gurna :Musluk, çeşme
Gusurannıg :Banyo.
Guşluk :Sabah ile öğle arasındaki vakte verilen isim.
Gutnu :Entari
Guzang :Kuzey
Güccük :Küçük
Güdek :1-Kuyruksuz 2-Ufak boylu,tıknaz.
Gülcan :İp sarma aleti.
Gümlü :Toprak çömlek.
Güyeği, göğeyi :Damat.
Hadiğisa :Azarlamak. Hala :Hala (Babanın kız kardeşi)
Hapanlamak :Avuçlamak, kapmak
Hakgat :Hakikat, hakikaten.
Hamıl :Tane, dane.
Hamsin :İlkbahara yakın kış zamanı.
Hanay :Yüksekçe yapılmış arı barınağı.
Hannes :Yaramaz, haşarı
Hanggı :Hangi
Hangıraya, hangoraya :Nereye
Hapan :Avuç (ölçü birimi olarak kullanılmaktadır)
Harar :Büyük çuval
Harım :Köy ve kasabalarda evlerin önünde altı kuru taş, üstü diken ve Çalılarla çevrili fide, meyve dikilen küçük alan.
Hatıl :Taş evlerin duvarına konulan ağaç
Havas :Heves
Havayı :Hububat ürünlerinin teneke ile ölçülmesi.
Havıt (Havut) :Havuz, ( Bahçe sulamada kullanılan taş ve toprakla çevrili su birikintisi)
Hayla beri :Epeyden beri, uzun zamandır.
Hayşa :Ayşe
Hazağr :Herhalde, tahminlere göre
Hazitmek :Hazzetmek, hoşlanmak.
Hebiç :Annenin çocuğunu sırtına alarak götürmesi
Heğbe :Heybe, içine öteberi konmak için yapılan iki gözlü torba.
Helke :Madeni bakraç
Hevrü :Çabuk (ne soru sıfatı ile kullanılır)
Hımbıl :Anlayışsız, bön
Hindi :Bir çeşit başörtüsü.
Honça :Yeni doğan çocuk için verilen davet hediyesi
Honus :Tepe
Hoyraz :Poyraz.
Hödük :Kaba
Hökele :Ukala
Hömermek :Karşı çıkmak
Höykürmek :Haykırmak, bağırmak
Hursant, Hursanmak :Sefa, sefa sürmek
Hutdu :1 kilogramlık toprak maşa.
Iğrıp :Germe ağ. İni :Gelinin kocasının erkek kardeşi
Ildırım :Yıldırım
Ildız :Yıldız
Ilkı :Davar sağma yeri
Imzık, ımzıt :Mantığa uygun hareket etmeyen
Irbık :İbrik
Iranas :Kağnı yapımında kullanılan ağaç.
Irıhtı :Sesi soluğu kesildi, soluksuz kaldı.
Irgat :İşçi
Irmanı :Ermeni
Ismıcak :İçten pazarlıklı, saman altından su yürüten, sır vermeyen.
Istar :Halı tezgahı.
İddahı :İddia
İddahılaşmak :İddialaşmak, rekabet etmek
İğdiş :Testisleri alınmış hayvan
İkindin :İkindi vakti
İkircik :İki şey arasındaki tutarsızlık durumunda söylenir.
İkiyarcılık :Taraf tutma, hizipçilik
İl :El, yabancı
İlan :Yılan
İlazım :Lazım, gerekli
İledin :Ladin
İleğen :Leğen
İletir :İnce uzun, yumru köklü toprak içinde yetişen yer altı bitkisi. Toprak üstünde çıkanı da vardır. Pişirilmeden yenir.
İli :Ilık
İmiştirmek :Kaynar suyu ılıklaştırmak
İnecek :Merdiven
İni :Kocanın erkek kardeşi
İradiyo :Radyo
İrbehim, İbraam :İbrahim
İsbirte :İspirto.
Kak :Elma, armut gibi meyvelerin kurusuna verilen isim.
Karamık :Yaprakları ekşi bir çalı türü.
Karık :Sebze tarlasının bölümleri.
Kayınmak :Kaymak.
Keçimen :Kurutulmuş üzüm çeşidi.
Kelengi :Köstebek.
Keniş :Sebze ekilmiş yerleri ayıran tümsek
Kepenek :Çoban giysisi.
Kepennik :Evin altına açılan delik
Kereksindi (kereksinmek) :Üşendi, (üşenmek, bir işi zorlanarak, nazlanarak yapmak)
Keşik :Bir işi sırayla yapmak
Keşir :Havuç
Kırkpare :Renkli bez parçalarının birbirine eklenmesiyle elde edilen örtü.
Kırzet :Önlük
Kıtal :Katil
Kiyniç :Yalçın kayalıkların göğsünde yetişen lezzetli ot.
Kinalı :İnat
Kinit :Anahtar anlamında kullanılır
Kirkit :Halı ilmeklerini sıkıştırmaya yarayan taraklı alet.
Kiyad :Kâğıt.
Koksu :Arefe günlerinde ve üç aylarda yağda pişirilen yağlı ekmek.
Koz :Ceviz, bazen gölge anlamında da kullanılır
Kömbe işirilmiş hamur kabartması.
Köş :Balkon
Kutnu :Kadife kumaştan yapılmış elbise
Külüçe :Toprak kap içinde pişirilen hamura verilen isim.
Küre :Kısır merkep
Kürtün :Bir çeşit eğer.
Lasdik :Lastik.
Laylon :Naylon.
Lığla :Yumuşamış, pelte gibi olmuş.
Löküş :Lüks lambası.
Mağallak :Ortada kalma, akibeti belirsiz olma.
Mağarlak :Başlı
Malır :Marul
Mapıs :Hapishane
Mavin :Muavin
Maydem :Madem
Maydünüs :Maydonoz
Mayıs :Sığır Pisliği
Menger, meğerem :Meğer, ancak illâ anlamlarında söylenir.
Mehle :Mahalle
Mehli :Kuma
Mehlem :Merhem
Mekeci :Paracı, parayı ve menfeatini seven anlamındadır.
Meres :Kötü yaratık manasında.
Mesel, metel :Masal
Mesnet :Üzerinde yufka açılan alet
Meyre :Büyüklük, ululuk.
Meyinsimemek,meyinsimedi:Beğenmemek, beğenmedi.
Mıh :Çivi
Mıkla :Bol soğan ve kıyma ile yapılan bir yemek türü.
Mıñar ınar.
Mısmıl oğru dürüst, sanki
Mismil :Kendini beğenmiş
Misir :Mısır
Mışırıklı :Takıntılı
Mıttırık :Küçücük, ufak tefek
Muhana :Bahane
Muharı :Baca
Muşdu :Müjde
Müzümsüz :Lüzumsuz işler yapan.
Naçar :Çaresiz
Nahıl :Nasıl
Napañ? :Ne yapıyorsun?
Nepleyim? :Ne bileyim?
Nekes :Cimri.
Nikbet :Felâket, düşkün manalarında.
Nisteñg? :Ne istersin?
Nörüyoñg? :Ne yapıyorsun, Nasılsın anlamlarında.
Nurayı :Yapmacık davranan.
Okka :Eskiden 1.283 gram nispetindeki ağırlık ölçüsü birimidir.
Oklavu :Oklava
Okuncu üğüne davet maksadıyla gönderilen hediye
Onnar :Onlar
Oñgmamış :Adam olmamış
Omar :Ömer
Öğendire :Bir ucunda keski, diğer ucunda çivi olan uzun sopa
Öğüç :Önce
Öğümek :Kusmak için ses çıkarmak
Öğüncek :Kendini öven
Ö:lö ! :Hayret ifadesi
Önğme :Gözetlemek
Öngüç :Önce
Övcelemek :El içinde sıkarak ufalamak, gezdirmek.
Öyne :Öyle
Palaz :Kuş yavrusu, genç keklik
Pambık :Pamuk
Pardı :Toprağın dökülmemesi için dama döşenen ağaç ve tahta parçaları. Dam saçağı
Peşgir :Havlu
Pırlak :Topaç
Pür :Ardıç ağacının yaprağı
Püsgüvüt :Bisküvi
Sabın :Sabun
Sahtiyan :İşlenmiş deri
Sallancık :Salıncak
Salma :Bağ çubuğunun toprağa gömülerek çimlendirilmesi.
Samırdanmak :Söylenip durmak.
Samıt :Salak,geri zekalı
Sarış :Sarnıç
Saycak :Sacayak
Selcik :Lafını bilmeyen, geveze ve sulu insanlar için yakıştırmadır.
Semen :Sersemlemek
Senit :Hamur tahtası
Sırkat ağda yakalanan küçükbaş hayvanlar için alınan vergi.
Sıdmak :Patlamak
Sıklat :Ruhi sıkıntı
Sıracalı :Boğazda urlar çıkmasına ve bedenin bazı taraflarında yaralar
açılmasına yol açan hastalığa yakalanmış kişi.
Sındı :Makas
Silbiç :Beşiklerde bulunan çocukların hacetlerinin toplandığı
Topraktan yapılma lazımlık denebilecek araç.
Sigge :Hayvan bağlamak için yere çakılan demir
Solgu :Dibekte buğday dövmeye yarayan alet
Sındı :Makas
Songura :Sonra
Sorguç :Ağaçtan yapılan tokmağa benzer aletin adı.
Sömeşik :Uyuşuk
Susek veya susak :Su kaynaklarında veya pınarlarda gelip geçenin su içmesi için hayır amacıyla tahtadan yapılmış su tası.
Sübek veya sibek :Beşiğin altına konan çömlek, höllük.
Süksün :Ense
Sümesiye,sümeye,sürsümeye:Boş yere, boşu boşuna
Şalga :Tatlı turp.
Şam :Çam
Şavk :Işık
Şemşe :Şemsiye
Şıranha,şırana :Pekmez yapmak için üzümün suyunun çıkarıldığı yer.
Şişek :Bir yıllık kuzu
Şivşiklemek, şivşitleme :Kışkırtmak.
Tat :Dilsiz
Tavsur :Resim
Teber :Çapa cinsinden enli ağızlı bir ziraat aleti.
Tellik :Takke
Tesbık :Tespih
Tevek :Üzüm yaprağı
Teygin :Filiz
Tipildemek :Korkmak
Tokurcak :Çamaşır yıkamada çamaşıra vurularak durulamaya yarayan odundan yapılmış yassı alet.
Tomafil :Otomobil
Tomana :Ayı yavrusu
Topukdüğesi :Üç yaşında dana
Tök :Dik, anlaşılmaz, kendi halinde insan anlamındadır.
Tufran :Topraktan yapılmış yayık aleti.
Tutak,tutağı :Tutar yer, daimi iş
Tükya :Güzel kokulu bir kır çiçeği
Ucutmak :Soğutmak, korkutmak
Uğra :Unun kepeği
Utaşmak :Birine yetişmek.
Uylamak :Çatmak
Ülübe,ülübü :Fasülye
Ütmek :1-Oyunda kazanmak 2-Yakarak temizlemek
Üzlük :Toprak kap
Velesbit :Bisiklet
Verese :Mirasçı
Virmek :Vermek
Vurgun :.......’e âşık
Vurulmak :Birine âşık olmak.
Yağlık :MendilYiğen :Yeğen.
Yinge :Yenge.
Yağırteken :Kertenkelenin bir türü
Yağlık :Mendil
Yakım :At
Yalak :1-Ciddiyetsiz 2-Küçük çukur
Yalınğız :Yalnız
Yamdınasıca :Yalvarıp yakaran durumuna düşmüş olma.
Yanağara :Onulmaz yara, dert, hastalık. (Kanser gibi hastalıklar için)
Yarması övülmüş buğday yemeği
Yavşan :İlaç yapımında kullanılan yabani bir otun adı.
Yazmak :1-Yazmak 2-Sermek
Yılan bıçağı :Genellikle bahar mevsiminde çıkan bir ot çeşidinin adı.
Yinğişmek :Güreşmek
Yoğusa :Yoksa
Yolak :Patika yol
Yumak :Yıkamak
Yunğ :Yün
Yuvak :Toprak sıkıştırmaya yarayan silindir şeklindeki taş
Yuvamak :Damı taşla sıkıştırmak
Zabdıya :Zaptiye,asker
Zavrak :Pencere.Bazı köylerimizde balkon manasında nadiren kullanılır.
Zemheri :Kışın en şiddetli zamanı.
Zeyin :Zihin
Zırdal :Kaba,heybetli
Zimbit :Zifiri karanlık.

 

BOZKIRIN BİLMECELERİ

 

Bozkır kültür unsurları içinde önemli bir yer tutan halk edebiyatı ürünlerinden bilmecelerimizin çok ayrı bir yeri ve önemi bulunmaktadır.
İnsanlarımız bazen yarışma, bazen de hoşça vakit geçirmek amacıyla birbirlerine bilmeceler sorarak bir tür beyin egzersizi yaparlar. Bilmeceyi soran kişi, sorduğu bilmece için karşı tarafa biraz süre verip, keyifli keyifli beklemeye başlar. Bilmecenin cevabı üzerinde derin derin düşünmeye başlayan kişi çeşitli tahminlerde bulunarak cevabı yakalamaya çalışır, cevabı bulursa çok mutlu olur, bulamazsa üzülür. Bu olay, her bilmece sorulduğunda zevkli zevkli devam edip gider.

 

Açıldı sandık,Döküldü fındık.
(Keçi veya koyun dışkısı)
Ağacı oyarlar,İçine dünyayı koyarlar.
(Radyo – televizyon)
Allah yaptı yapısını,Kul açtı kapısını.
(Karpuz)
Altı tahta, üstü tahta,İçinde bir sarı sofra.
(Badem)
Altı deniz, üstü yıldız.
(Lamba)
Anaya değmez, babaya değer,Halaya değmez, amcaya değer,
İğneye değmez, ipliğe değer,Vallahi değmez, billahi değer.
(Dudaklar)
Aşağı iner güle güle Yukarı çıkar ağlaya ağlaya.
(Kuyu kovası)
Attım rafa, bir kuru kafa.
(Ceviz)
Ay melemez, melemez, ocak başına gelemez,Gelse de artık duramaz.
(Yağ destisi veya boducu)
ıbüklüm koca,Anası yaylım kadın,
Ağası sepette gezer,Cicesi* hepsinden güzel.
(Bağ, bağ kütüğü)
*Cicesi: Ablası anlamında Bozkır mahalli sözü.
Bahçede bohçam kaldı.
(Lahana)
Baldan tatlı, baltadan ağır.
(Uyku)
Ben giderim, o da gider.Önümce cem cem eder.
(Sakal)
Ben giderim, o da gider.Önümde tin tin eder.
(Gölge)
Benim bir evim var;Sivridir ucu, taştır dışı, boştur içi.
(Minare)
Bir kızım var, gelenin elini öper, gidenin elini öper.
(Kapı kolu)
Birinci melek Azrail,İkinci melek Mikâil,
Üçüncü melek İsrafil,Dördüncü melek Namus-u Ekber.
Cevabını bilen hemen söyler.
(AMİN)
Bir kuyum var, içinde iki türlü suyum var.
(Yumurta)
Bir kuşum var, elsiz ayaksız kuyu kazar.
(Damla)
Bir oğlum var, açılıp,kapanır.
(Kapı)
Canlı kaçar, cansız kovalar.
(At arabası.)
Çarşıdan aldım bir tane, eve geldim bin tane.
(Nar)
Çıt demeden çalıya düşer.
(Güneş)
Dağdan gelir dak gibi,Kolu var budak gibi,
Eğilir su içer,Böğürür oğlak gibi.
(Kuyu çıngırağı)
Dal üstünde al yanak oğlan.
(Elma)
Dal üstünde sarı oğlan.
(Ayva)
Dal üstünde sulu boncuk.
(Kiraz)
Damdan düştü kırılmadı, bir yumruğa dayanamadı.
(Soğan)
Dam üstünde bir kalbur yün.
(Duman)
Elde yapılır, ete takılır.
(Küpe)
Elsiz ayaksız kapıyı açar.
(Rüzgar)
Ektim beyaz, bitti yeşil, sonra oldu kırmızı meşin.
(Biber)
Gündüz kan emer, gece yıldız sayar.
(Övendire)
Gökte gördüm bir köprü, rengi var yedi türlü.
(Ebemkuşağı, gökkuşağı)
Gökte uçar, kanadı yok; şekere benzer, tadı yok.
(Kar)
Hamıl (tane) içeride, saçı dışarıda.
(Mısır)
İçi oduncu dükkânı,Dışı deri dükkânı.Ortası uncu dükkânı
(İğde)
İptendir yapısı, üstündedir kapısı.
(Çuval)
Karanlık odada bir kadı oturur.
(Pekmez)
Karşıdan baktım hiç yok, yanına verdim pek çok.
(Karınca)
Kulağını büktükçe ağzı sulanır.
(Çeşme)
Küçücük mezar, dünyayı gezer.
(Ayakkabı)
Min min minare,Dibi daire,
Yüz bin çiçek,Bir lale.
(Ay, gök ve yıldızlar)
Mini mini sini Bir küçük sini.
(Mercimek)
Onu yiyen ölmemiş, Ramazan da yemiş, Orucu bozulmamış.
(Dayak)
Ötesi bayır, berisi bayır,İçinde bir yeşil çayır.
(Peynirli börek)
Sarayın arkasında bir sultan oturur.
(Yumurta)
Sarı sarı sarkar, düşerim diye korkar.
(Kayısı)
Sarı tavuk dalda yatar, dal kırılır yerde yatar.
(Ayva)
Sunam uyandı, cama dayandı,Cam kırıldı, kana boyandı.
(Domates)
Tarlada biter, makinede büker, her sabak ağzımı öper.
(Ekmek)
Tavan üstünde takır tukur,Zannedersin halı dokur.
(Fare)
Uzun boylu, molla başlı.
(Pırasa)
Uzun uzun uzarlar, boynuzundan bozarlar.
(Fasulye)
Uzun uzun uz gider, oğlu kızı düz gider.
(Kavak)
Üstünde ot biçer, altında süt içer.
(İnek)
Yer altında kalaylı tas.
(Şalga)
Yer altında kınalı mıh.
(Havuç)
Yer altında sakallı dede.
(Soğan)
Yol üstünde yorgun katır,
Bir gün kalkmaz, her gün yatır.
(Köprü)
BOZKIRIN DUA VE BEDDULARI

 

Dua;
Ülkemizde olduğu gibi, Bozkırımızdaki insanlarımızın dualarındaki ortak nokta; bütün iyiliklerin, güzelliklerin ve yardımların Allah'tan umut edilmesi ve beklenmesidir. 
 A – a
Acı ağrı görmeyesin inşaallah.
Ahiretin zengin olsun.
Allah afatlardan korusun.
Allah afiyet versin.
Allah akıl fikir açıklığı versin. (Allah zeyin (zihin) açıklığı versin)
Allah analı babalı büyütsün.
Allah beterinden saklasın.
Allah çocuklarına bağışlasın.
Allah devlete millete zeval vermesin.
Allah esirgesin yarlığasın. (korusun)
Allah Eyüp Peygamber sabrı versin.
Allah görünür görünmez gazalardan korusun.
Allah hac yollarına ekmek dökmeyi nasip etsin.
Allah Halil İbrahim bereketi versin.
Allah hastalara şifa, dertlilere deva, borçlulara borcunu eda etmeyi nasip etsin.
Allah hayırlı evlatlar versin.
Allah hayırlarla kurtarsın.
Allah hepimize iman ile çene kapamak nasip etsin.
Allah’a istikametin bol olsun.
Allah işini gücünü rast getirsin.
Allah iyiliğini versin.
Allah kabir azabından korusun.
Allah kesenize bereket, vücudunuza sıhhat ve afiyet versin.
Allah kimseyi borçlu etmesin.
Allah korusun.
Allah kusurunu affetsin.
Allah mekanını cennet eylesin.
Allah muradını versin.
Allah ordumuzu, yurdumuzu, daima muzaffer eylesin.
Allah ömürler versin.
Allah razı olsun.
Allah rahmet eylesin.
Allah şeytanın şerrinden korusun.
Allah taş diye tuttuğunu altın etsin.
Allah yolunu yolağını açık tutsun.
Anan atan nur içinde yatsın.
B – b
Başın dişin sancımasın.
Başın pınar, ayağın göl olsun.
Bin yaşa.
Bir’in bin olsun.
Bir yastıkta kocayın.
Biz eksilttik, (azalttık), Allah yetirsin. (artırsın)
Buğday diye avuçladığın sarı lira olsun.
C – c
Cehennem azabı görmeyesin.
Cennetlik olasın.
Ç – ç
Çeşmen kurumasın.
Çocuklarının mürüvvetini göresin.
Çok verip azdırmasın, az verip şaşırtmasın.
D – d
Dallanıp budaklanasın.
Dirliğin düzenliğin uzun olsun.
Dünyadan gelsin, gitsin yokluk görmesin.
Düştüğünde bir avuç altınla kalkasın.
E – e
Ebenin, dedenin ruhuna değsin.
Ekmeğin bütün olsun.
Evin ocağın tütsün.
Evine sarı buğdaylar yağsın.
G – g
Geçmişlerinin canına değsin.
Geçtiğin yerler şen olsun.
H – h
Hacı olasın.
Hacı çayı olsun.
Hacı karısı olasın.
Hacı sofrası olsun.
Hastalık çekmeyesin inşallah.
I – ı
Işığın bol olsun.
K – k
Kabri nurla dolsun.
Kazancın bol olsun.
M – m
Mesut ve bahtiyar olasın.
Muradına iresin. (eresin)
N – n
Naçar olmayasın.
O – o
Ocağına nur yağsın.
Oğlun uşağın çok olsun.
Oğlunla ordu, kızınla komşu olasın.
(Mahallen söyleniş şekli: Oğluñulañ ordu, gızıñılañ gomşu olasıñ.)
Ö – ö
Ömrün uzun olsun.
Ölmüşlerinin mekanı cennet olsun.
P – p
Paran pulun çok, itibarın uzun olsun.
R – r
Rahmeti bol olasıca.
Rahmetin, bereketin gani gani olsun.
S – s
Saçı sakalı ağarasıca.
Sağlıkla eskit, eskisi çöplüğe.
Selamet ile gidiniz.
Su gibi aziz ol.
Ş – ş
Şen olasın.
Şükürler olsun.
T – t
Taş diye kavradığın altın olsun.
Tekerine çakıl dokunmasın.
Tuttuğun altın olsun.
U – u
Ulu olasın.
V – v
Varlıklı olasın.
Veliler korusun.
Y – y
Yedi ceddine rahmet olsun. (Mahallen söyleniş şekli: Yedi ceddiñe ırahmat ossuñ)
Yokluk görmeyesin.
Yolun, yolağın açık olsun.
Yüzünün, gözünün sadakası olsun.
Z – z
Zengin olasın.

 

Beddua; hayır dua’nın zıddı olup inkisar, ilenç ve kargıma kelimeleri ile eş anlamlı bir kelimedir.
İnsanoğlu karşılaştığı nesnelerin ve canlıların sebep olduğu, olumlu ve olumsuz olaylar karşısında heyecanlanıp, sevinebilen veya üzülebilen bir yapıya sahiptir. Başına gelen kendisi, ailesi, çevresi ve memleketi ile ilgili olumsuz olaylar karşısında sinirlenip, kızdığında ağzından hemen dökülüveren kötü temenniler duyulur. İşte bunlar, “beddua” dediğimiz ilenmeler, ilençler ve inkisarlardır.
Bozkır Mahalli ağzına göre, tespit edilebilen beddualarımız, alfabetik olarak aşağıda sunulmuştur:
A – a
Adıñ illere (ellere) galsıñ!
Adıñ sanıñ galmasıñ!
Afatlara oğrayasıca (uğrayasıca) (uğramayasıca)! (Uğramayasıca: Genellikle annelerin çocuklarına karşı sarf ettikleri beddua gibi görünen bu temenniler, aslında Bozkır Anneleri’nin çocuklarına karşı söyledikleri özlü ve gizli bir duadır, dualardır. Afatlara uğramayasıca örneğinde olduğu gibi anne bu sözü sarf ederken çocuğunun; afetlere, görünür görünmez kazalara, belâlara ve kötülüklere uğramasını istememektedir.)
Afadı semeñ yakın gele! (semen; Sersemlemek, akılsız duruma düşmek.)
Ahrete imansız gidesice!
Allah bir dert virsin de, hekimler derman bulmasıñ!
Allah bir’ iñi iki itmesin (etmesin)!
Allah bu dünyada yüzüñü gösterdi, bari öte dünyada göstermesin!
Allah oñdurmasıñ!
Allah yidirmesiñ!
Allah’ıñ gazabına uğra!
Allah’ındañ bul emi!
Al’ıñ üstüñe atıla!
Ardı yurdu soysuzlara kalsıñ!
Ardı yurdu ıssız kalsıñ!
Ay aydaş!
Ay eceller çarpasıca (çarpmayasıca)!
Ay meres!(meres; kötü yaratık anlamında söylenmiştir.)
B – b
Başıña benden böyük daş düşsün!
Başıña kum dipisi (tipisi) yağsıñ!
Başıña yıldırımlar düşe!
Beñden beter ol!
Bir memeden emdiğin iriñ, bir memeden emdiğin kan olsuñ!
Boyu devrilesice (devrilmeyesice)!
Boynu boğazı altında galasıca (kalmayasıca)!
C – c
Canavarlar yiyesice!
Canı çıkasıca (çıkmayasıca)!
Canın ceheñdeme (cehenneme ) getsiñ!
Ceheñdem kütüğü olasıca. (Cehendem direği olasıca.)
Cemiyette hatırıñ olmasıñ!
Cibiliyetsiz olasıñ!
(cibilliyetsiz; soysuz, nesepsiz manasında söylenmiştir.)
Ç – ç
Çatlayıp da, çat oklarına uğrayasıca!
Çektiğiñ damarlar gurusun!
Çeneñ çekilsiñ!
Çırası sönesice!
Çoluk çocuğun maskarası ol!
Çoluk çocuğuñda bulursun inşaallah!
D – d
Damıña baykuşlar tünesin!
Delik deşik olasıca!
Dermansız dertlere düşesiñ!
Devre dönek gelesiñ!
Dili tutulasıca!
Diziñ diziñ sürünesice!
Dumanıñ tütmesiñ!
E – e
Eceller deviresice, çarpasıca. (devirmeyesice, çarpmayasıca)!
Ecel oklarına oğra!
Ekmeğiñ davşañ, gendin tazı ol, goştur da yakalama inşaallah!
Ekmeğiñi itler, yakasını bitler yiyesice!
El ayak zulmüne oğrayasıca!
Elleriñ kırılsıñ!
Eliñ koluñ tutmaz inşaallah!
Emdiğiñ süt burnuñdan gelsiñ!
Eşiñ dostun galmasıñ!
Evi yurdu yanasıca!
Eviñ yurduñ silicilere galsın!
Eviñde baykuşlar ötesice!
Evladıñdan bul emi!
Evlat yüzü görmeyesice!
F – f
Fırıldak gibi dön dur inşaallah!
Fitil fitil burnuñdan gelesice!
G – g
Gabri gazılası!
Gahrolası!
Ganlar gusasın!
Gazancın zehir olsun!
Geberesice (gebermeyesice)!
Genç iken bükülesiñ!
Gıran giresice (girmeyesice)!
Gırk mezar dürt!
Gidişiñ ola, dönüşüñ olmaya!
Gittiği yirdeñ gelmeyesice!
Gözlerin kör olsuñ!
Gözü çıkasıca!
Gözüñ yollarda kala!
Gözüñe diziñe dursun!
Gülmeyesiñ de nahıl guruya galasın!
(nahıl; nasıl )
H – h
Halla halmayasıca!
Hayrını görmeyesice!
Hort hort hortlayasıca!
I – ı
Işıksız galasıñ!
İ– i
İki gözüñ kör olsun da sürüm sürüm sürünesin!
İki yakası bir araya gelmeyesice!
İnileyip geberesice!
K – k
Körolasıca!
M – m
Mevlam sevdikleriñden ayırsıñ!
Mındar (mundar) gidesice!
Muradıña irme (erme)!
N – n
Nikbetlere oğrayasıca!(nikbet; kötülükler, hastalıklar, mikroplar anlamında söylenmiştir.)
O – o
Ocağıñ sönsüñ!
Ocağıñda ot bitsiñ!
Od ocağı kör galasıca!
Olmaya gomaya irme (erme)!
S – s
Sabaha çıkmayasıca!
Sevdikleri ölesice!
Sırtıñ teneşire gelsiñ!
Ş – ş
Şeytan çarpsıñ!
Şeytanıñdan bulsuñ!
T – t
Tac’ ın telliğin galmasıñ!
(tellik; Erkeklerin başlarına giydiği takke)
Temeli ters dönesice!
U – u
Uzuñ hastalıklara oğrayasıca!
V – v
Vadeñ yakın ola!
Veremlere yakalanırsıñ inşaallah!
Y – y
Yamdınasıca !(Yalvarıp yakaran durumuna düşmek)
Yanağaranın yakmaca derdine oğra !(yanağara; onulmaz yara, çaresiz, devasız, şifasız hastalıklar ve dertler anlamındadır,)
Yirlerde sürünesice!
Yiğit arkası yirlere gelesice!
Yüzüñü şeytan görsüñ!
Z – z
Zıggımıñ (zıkkımın) kökünü, daşıñ pekini yiyesice!
Zift gazanlarıña düşesice!

Yazdıre-Posta